1958’den Bugüne Değişmeyen Şey: Girne Caddesi’nde Risk Neden Hâlâ Aynı

1958’de Girne Caddesi’nde tutulan ilk kayıtlar ile bugün yazılan hasar dosyaları yan yana konduğunda, aradan geçen onlarca yıla rağmen değişmeyen bir ortaklık göze çarpar. Tarihler ilerlemiş, araçlar yenilenmiş, kent modernleşmiştir. Buna rağmen riskin ortaya çıkış biçimi büyük ölçüde aynı kalmıştır.

1950’lerin sonunda Girne Caddesi, Lefkoşa Surlariçi’nin önemli geçiş hatlarından biriydi. Araç sayısı bugünkü kadar fazla değildi. Ancak cadde, dar yapısı ve sur içi dokusunun getirdiği sınırlamalar nedeniyle dikkat gerektiren bir alan olarak öne çıkıyordu. O dönemin erken kayıtlarında, düşük hızda gerçekleşen temaslar ve manevra sırasında oluşan küçük hasarlar düzenli olarak not edilmiştir.

Aradan geçen yıllar boyunca kent değişti. 1960’lar ve 70’lerde ticari hareketlilik arttı, 80’ler ve 90’larda araç sayısı yükseldi. 2000’ler sonrasında ise teknoloji devreye girdi. Sensörler, kameralar ve sürüş destekleri Girne Caddesi’nden geçen araçların bir parçası hâline geldi. Buna rağmen dosya notlarında anlatılan sahne büyük ölçüde aynı kaldı.

Bu durum, riskin zamana değil, mekânla kurulan ilişkiye bağlı olduğunu gösterir. Girne Caddesi’nin sunduğu alan, yıllar boyunca değişmedi. Aynı genişlik, aynı görüş açıları ve aynı park düzeni, farklı dönemlerde benzer kararları tetikledi. İnsanlar bu alanda benzer şekilde durdu, benzer şekilde manevra yaptı ve benzer sonuçlarla karşılaştı.

KATMAN 3’te görülen saat bazlı tekrarlar, bu sürekliliğin günlük hayattaki yansımasıdır. 1958’de de, 2026’da da akşamüstü ve erken akşam saatleri riskin yoğunlaştığı zaman dilimleri olmuştur. Günün bu anlarında Girne Caddesi, geçiş hattı olmaktan çıkar; kısa süreli duruşların ve hızlı kararların üst üste bindiği bir alana dönüşür.

KATMAN 4’te ortaya çıkan dosya dili ortaklığı ise bu davranışın yazılı kaydıdır. “Düşük hız”, “dar alan” ve “park manevrası” gibi ifadeler, farklı yıllarda yazılmış dosyalarda aynı şekilde yer alır. Bu tekrar, riskin rastlantısal değil, yerleşik olduğunu gösterir. Cümleler değişmez çünkü senaryo değişmez.

1958 ile bugün arasındaki asıl köprü, teknolojide değil, alışkanlıklardadır. Araçlar daha güvenli hâle gelmiş olabilir. Ancak Girne Caddesi’nde hareket eden insanların mekânla kurduğu ilişki büyük ölçüde sabit kalmıştır. Bu sabitlik, riskin neden hâlâ aynı noktalarda ve aynı biçimde ortaya çıktığını açıklar.

Bu nedenle Girne Caddesi’nde risk, geçmişte kalmış bir mesele değildir. Aksine, geçmişte oluşmuş bir desenin bugünde devam eden hâlidir. Sigorta hafızası da tam olarak bunu kaydeder. Büyük değişimleri değil, küçük ama sürekli tekrarları.

KATMAN 5’in amacı, bu sürekliliği görünür kılmaktır. 1958’i nostaljik bir referans olarak değil, bugünü anlamaya yarayan bir başlangıç noktası olarak ele alır. Girne Caddesi örneği, riskin zamanla nasıl sabitlendiğini ve neden kolay kolay değişmediğini açıkça gösterir.

Bazı riskler eskimez.