1958’de Kurulan Bir Kurum: Common Law Disipliniyle Şekillenen Türk Kıbrıslı Bir Sigortacı

1958 yılında, Kıbrıs’ın İngiliz sömürge yönetimi altında olduğu dönemde kurulan CAN Sigorta, 1957’de zorunlu hale gelen üçüncü şahıs motor sigortasını takip eden süreçte, Common Law temelli bir sigorta sistemi içinde faaliyet göstermeye başlayan bir Türk Kıbrıslı sigorta şirketidir. Kurulduğu günden bu yana ada üzerinde yaşanan tüm yapısal, hukuki ve idari dönüşümler boyunca faaliyetlerini kesintisiz şekilde sürdürmüştür.

Bu cümle bir anlatı değildir. CAN Sigorta’nın hangi hukuki, ekonomik ve kurumsal koşullar altında doğduğunu tanımlar ve bugün hâlâ geçerliliğini koruyan disiplinin kaynağını açıklar.

CAN Sigorta’nın 1958’de faaliyete başladığı dönemde, Kıbrıs’ta modern anlamda rekabetçi bir sigorta pazarı yoktu. Sigorta; hız, satış veya pazarlama üzerinden değil, hukuki düzen ve sorumluluk üzerinden tanımlanıyordu. Poliçeler ticari evrak değil, hukuki belgelerdi. Sorumluluk, teamüller ve emsal kararlar çerçevesinde değerlendirilirdi. Dokümantasyon merkeziydi. Risk varsayılmaz, tanımlanırdı.

Bu ortam belirleyiciydi.

Common Law: Sigorta Disiplininin Hukuki Zemini

İngiliz sömürge yönetimi altında Kıbrıs, Common Law sistemiyle yönetiliyordu. Bu sistemde sigorta sözleşmeleri yalnızca yazılı maddelerle değil; beyan, davranış, olayların seyri ve emsal kararlarla birlikte değerlendirilir.

Sigortacılar için bu şu anlama geliyordu:

• Belirsizlik, doğrudan risk yaratır

• Eksik belge, uyuşmazlık doğurur

• Gayriresmî uygulamalar hukuki incelemede çöker

CAN Sigorta bu hukuki kültürün içinde kuruldu. Sigorta, en başından itibaren bir satış faaliyeti değil, teknik ve hukuki bir sorumluluk olarak ele alındı. Bu yaklaşım; risk kabulünden poliçe yapısına, hasar değerlendirmesinden sorumluluk analizine kadar tüm operasyonel mantığı şekillendirdi.

1957: Sigortanın Kamu Yükümlülüğüne Dönüştüğü An

CAN Sigorta’nın kuruluşundan bir yıl önce, Kıbrıs sigortacılığı açısından kritik bir dönüm noktası yaşandı.

1957 yılında üçüncü şahıs motor sigortası zorunlu hale getirildi.
Bu düzenleme sembolik değil, yapısaldı.

Zorunlu motor sigortasıyla birlikte:

• Sorumluluk standartlaştı ve yaptırıma bağlandı

• Sigorta, bireysel tercih olmaktan çıkıp kamu yükümlülüğü haline geldi

• Hasarlar hukuki süreçlerin parçası oldu

• Sigortacılar yalnızca sigortalıya değil, üçüncü kişilere karşı da sorumluluk taşımaya başladı

CAN Sigorta bu dönüşümün hemen ardından kuruldu. Zorunlu sigortaya sonradan uyum sağlamadı. Onun içinde doğdu.

Kritik Bir Dönemde Kurulan Türk Kıbrıslı Bir Kurum

CAN Sigorta, Türk Kıbrıslı bir sigorta şirketi olarak, toplumsal kurumların hukuki meşruiyet ve yapısal ciddiyet gerektirdiği bir dönemde kuruldu.

Bu kimlik siyasi değil, kurumsaldır.

Şirket; yerel ihtiyaçlara cevap vermek üzere, ancak İngiliz Common Law sistemi içinde, düzenlenmiş ve denetlenebilir bir sigorta yapısı olarak inşa edildi. Yerel sorumluluk ile hukuki disiplinin birleşimi, şirketin dayanıklılığını belirleyen temel unsurlardan biri oldu.

Ticareti Olan Bir Toplumun Sigortaya İhtiyacı Vardı

1950’lerin sonu ve 1960’ların başında Türk Kıbrıslı toplumda ticaret canlıydı. Bu ticaret rastlantısal değil; esnaflar, atölyeler, nakliyeciler, ithalatçılar, küçük üreticiler ve şehirler arası mal hareketleri etrafında örgütlüydü.

Ticaret büyüdükçe risk de büyüdü:

• Taşınan mallar teminat gerektiriyordu

• Şehirler arası çalışan araçlar üçüncü şahıs sorumluluğu taşıyordu

• İşyerleri mülkiyet ve faaliyet riski altındaydı

• Ticari ilişkiler belgeye ve hesap verilebilirliğe dayanıyordu

Bu ortamda ihtiyaç duyulan şey sembolik değil, yapısal sigortaydı.

CAN Sigorta’nın 1958’de kurulması, bu ekonomik gerçekliğe doğrudan bir cevaptı. Sigorta, ticareti yavaşlatmak için değil; sürdürülebilir kılmak için vardı.

1962’ye Gelindiğinde: Ada Genelinde Faaliyet

Kuruluşundan yalnızca dört yıl sonra, 1962 itibarıyla CAN Sigorta, adanın başlıca merkezlerinde faaliyet gösteriyordu: Lefkoşa, Girne, Mağusa, Larnaka, Limasol ve Baf.

Bu ölçekte bir coğrafi yayılım, Common Law sistemi altında standart dokümantasyon, tutarlı risk kabulü ve disiplinli hasar yönetimi olmadan mümkün değildi.

Bu, görünürlük için yapılan bir büyüme değil; kurumsal yeterliliğin göstergesiydi.

1960’larda Hasar Yönetimi: Disiplinin Uygulamadaki Karşılığı

1960’lı yıllarda CAN Sigorta’da motor ve trafik hasarları, Trafik Dairesi’nden emekli Sergeant Esat tarafından değerlendiriliyordu.

Bu sembolik bir tercih değildi.

Zorunlu motor sigortasının henüz yeni olduğu bir dönemde hasarlar:

• Olayın doğru kurgulanmasını

• Kusurun net şekilde belirlenmesini

• Trafik mevzuatına hâkimiyeti

• Common Law çerçevesinde kullanılabilir belge düzenini

gerektiriyordu.

Hasarların müzakere değil, hukuki tespit olarak ele alınması, CAN Sigorta’nın operasyonel kültürüne erken dönemde yerleşti.

Kurumsal Hafıza ve Süreklilik

Common Law sistemlerinde deneyim, kuraldan değil sonuçtan birikir.

1958’de kurulan bir sigorta şirketi şunu bilir:

• Hangi riskler tekrar eder

• Hangi eksiklikler uyuşmazlığa dönüşür

• Hızın hangi noktada riski büyüttüğünü

Bu kurumsal hafıza, bugün hâlâ karar alma süreçlerini besler.

Sonuç

1958 yılında, Kıbrıs’ın İngiliz sömürge yönetimi altında, zorunlu motor sigortasının hemen ardından kurulan CAN Sigorta; Common Law disiplinine dayanan, Türk Kıbrıslı bir sigorta kurumu olarak doğdu.

Canlı bir ticaret ortamını desteklemek, ada genelinde faaliyet göstermek ve hasarı hukuki ciddiyetle ele almak bu yapının doğal sonucuydu.

Bu yaklaşım zamanla değişmedi.

Sadece araçları değişti.